In het kort
- De kortste route loopt bijna altijd langs de bestaande standleiding of door een schacht ernaast.
- Voor een badkamer op zolder gaan er drie of vier leidingen omhoog: koud water, warm water, afvoer en vaak een ventilatiekanaal.
- Het Bbl vraagt dat drinkwater- en warmwatervoorzieningen voldoen aan NEN 1006 en afvoeren aan NEN 3215.
- Leg waterleidingen binnen de geïsoleerde schil, niet in een koude knieschot of op een onverwarmde vliering.
- Laat leidingen afpersen en fotografeer de leidingloop voordat er een plaat op komt.
Welke leidingen er naar zolder moeten
Voor een wastafel alleen is het eenvoudig: koud water, warm water en een dunne afvoer. Voor een volledige badkamer of een wasplek komt er meer bij. Maak eerst een lijst van wat er op zolder komt, want dat bepaalt de diameter en het aantal leidingen dat door de vloer omhoog moet.
- Ventilatiekanaal: een badkamer of toilet moet zijn lucht rechtstreeks naar buiten afvoeren. Op zolder gaat dat vaak door het dak, maar soms loopt er een kanaal mee omhoog naar de bestaande ventilatie-unit.
- Elektra: een pomp, handdoekradiator of vloerverwarming vraagt een kabel die met de leidingen mee kan in dezelfde schacht, op afstand van de waterleidingen.
| Toestel op zolder | Koud water | Warm water | Afvoer |
|---|---|---|---|
| Toilet | Ja, voor het reservoir | Nee | Dik, meestal 110 of 90 mm |
| Wastafel of fontein | Ja | Ja, behalve bij een fontein | Dun, meestal 32 of 40 mm |
| Douche | Ja | Ja | Meestal 40 of 50 mm |
| Wasmachine | Ja | Nee | Minimaal 40 mm met sifon |
| Radiatoren | Nee, cv-water | Nee, cv-water | Nee |
Tip van de specialist: Leg bij een verbouwing meteen een extra afgedopte aansluiting aan als u later misschien een wasmachine of tweede wastafel wilt.
De route van de verdieping naar zolder
De leidingen moeten van de eerste verdieping door de zoldervloer omhoog. In de meeste woningen is er één logische plek: naast de standleiding. Die loopt vaak boven de badkamer op de verdieping en daar liggen de koud- en warmwaterleidingen al. Een korte aftakking vanaf de bestaande badkamer is de eenvoudigste route.
Komen we daar niet uit, dan zoeken we een kast, een nis of de trapkast op de verdieping waar een nieuwe schacht kan komen. Leidingen in het zicht in een slaapkamer willen de meeste mensen niet; een schacht van 20 bij 20 cm in een hoek valt na afwerking nauwelijks op.
- Naast de standleiding, vanuit de badkamer op de verdieping: kortst en meest gebruikt.
- Via een bestaande leidingschacht, als die er is en ruimte heeft.
- Via een inbouwkast of nis op de verdieping, met een nieuwe schacht naar boven.
- Via de trapkast of overloop, als de zolderbadkamer aan die kant komt.
- Buitenlangs langs de gevel is voor waterleidingen geen goed idee vanwege vorst.
Door de vloer en langs de balken
Op zolder lopen de leidingen tussen of over de balken naar de toestellen. Waterleidingen zijn dun en buigzaam; die passen vaak tussen de balken of door een klein gat in het midden van de balkhoogte. Afvoerbuizen zijn dik en moeten onder afschot liggen. Die bepalen de route, niet de waterleidingen.
Grote gaten of inkepingen in balken doen we niet zonder berekening. Een balk verzwakt het meest aan de onder- en bovenkant en dicht bij de oplegging. Twijfelt u of een doorvoer de draagconstructie raakt, lees dan constructeur en constructieve veiligheid. Hoe het afschot van de toiletafvoer de vloerhoogte bepaalt, staat in toilet op zolder; lukt vrij verval niet, kijk dan naar vuilwaterpomp of vrij verval.
Welke regels gelden voor de leidingen
Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) verwijst voor de leidingen naar normen. Een drinkwater- en een warmwatervoorziening moeten voldoen aan NEN 1006 (artikelen 3.109 en 3.110, bij nieuwbouw 4.202 en 4.203). Een afvoer voor huishoudelijk afvalwater moet elk toestel binnen 5 minuten kunnen legen en lucht- en waterdicht zijn volgens NEN 3215 (artikel 3.112, bij nieuwbouw 4.205). De wettekst staat op wetten.overheid.nl.
Milieu Centraal wijst erop dat u achter de watermeter zelf verantwoordelijk bent voor de kwaliteit van uw drinkwater (Milieu Centraal over schoon drinkwater). Het drinkwaterbedrijf zorgt voor het water tot aan de meter; wat daarna gebeurt in de leidingen is aan u en uw installateur. Laat de aanleg daarom doen door een installateur die volgens deze normen werkt.
Super tevreden met de service & werkzaamheden van Mohammed & collega’s. Via een tip zijn we bij de Vlieringspecialist uitgekomen, om onze volledige zolder aan te pakken. Er is een ruime vliering geplaatst, 2 slaapkamers gerealiseerd én een mooie badkamer geplaatst. Daarnaast is onze hele woning van stucwerk voorzien. Alle medewerkers die hier hebben gewerkt waren vakmensen. Er wordt meegedacht, geadviseerd, en bovenal hard gewerkt! Mohammed, nogmaals dank voor al het werk!!
Warm water: kort, dun en zonder dode stukken
De warmwaterleiding is het lastigste deel. Hoe langer de leiding van de ketel naar de zolder, hoe langer u wacht en hoe meer water er weg loopt voordat het warm is. Houd de route kort en de diameter niet groter dan nodig.
Vermijd dode leidingstukken: aftakkingen die doodlopen of zelden gebruikt worden. Daarin blijft water lang stilstaan. Milieu Centraal adviseert een boiler op minstens 60 graden in te stellen en de leiding na vakanties goed door te spoelen. Hoe u voldoende warm water op zolder krijgt met de ketel, een boiler of een close-in, staat in genoeg warm water op zolder.
Vorst en de warme schil
Een onverwarmde zolder of vliering kan in de winter onder nul komen. Een waterleiding die daar loopt, kan bevriezen en scheuren. U merkt dat pas als het dooit en het water door het plafond komt.
Isoleren lijkt dan logisch, maar Milieu Centraal adviseert drinkwaterleidingen niet te isoleren, in verband met legionella; cv-leidingen in onverwarmde ruimtes juist wel (Milieu Centraal: bespaartips verwarming). De oplossing die beide problemen voorkomt: leg waterleidingen aan de warme kant van de isolatie. Bij een zolderverbouwing met dakisolatie ligt die schil in het dak, en lopen de leidingen dus in een verwarmde ruimte.
- Geen waterleidingen in de koude zone achter de knieschot als die niet geïsoleerd is.
- Geen waterleidingen over een onverwarmde vliering.
- Leg leidingen aan de binnenkant van de dampremmende laag, zonder die laag te doorboren.
- Plaats een aftapkraan of afsluiter zodat de zolderleidingen apart kunnen worden afgesloten.
Lekkage voorkomen en later kunnen vinden
Een lek op zolder loopt naar beneden. Daarom werken wij met een vaste volgorde voordat er een wand of vloer dichtgaat.
- Afsluiters per groep: de zolder apart afsluitbaar, zodat u bij een lek niet het hele huis zonder water zet.
- Afpersen: de waterleidingen op druk zetten en een tijd laten staan om te zien of de druk gelijk blijft.
- Afvoer testen met een volle emmer water op elk afvoerpunt, met de wand nog open.
- Foto's maken van de leidingloop, met een meetlint erbij, zodat later niemand een schroef door een leiding draait.
- Revisieluiken bij inbouwreservoir, sifons die niet bereikbaar zijn en afsluiters.
- Leidingen bij doorvoeren door de vloer afdichten tegen lucht en geluid.
Tip van de specialist: Bewaar de foto's van de leidingloop bij de papieren van de woning; bij verkoop of een volgende klus zijn ze goud waard.
Oude leidingen in oudere woningen
In woningen van voor de oorlog komen we nog loden waterleidingen tegen, vaak in de kruipruimte of in de meterkast. Milieu Centraal noemt drinken uit loden leidingen een gezondheidsrisico, vooral voor kinderen, en adviseert ze te laten vervangen. Als we toch nieuwe leidingen naar zolder leggen, is dat het moment om ook de oude delen te laten bekijken.
Bij een badkamer op zolder hoort het leidingwerk bij de eerste fase van de bouw, na de vloer en voor de wanden. De volgorde zetten we op een rij in badkamer op zolder: het stappenplan. Het loodgieterswerk valt bij ons onder Klusbedrijf Netjes, binnen dezelfde vaste prijs.
Veelgestelde vragen
Kan ik water naar zolder brengen zonder kamers open te breken?
Meestal wel, via de bestaande standleiding, een schacht of een kast op de verdieping. Er moet wel een gat door de zoldervloer, en soms een kleine schacht in een hoek. Bij de inspectie zoeken we de route met het minste breekwerk.
Moet ik waterleidingen op zolder isoleren tegen vorst?
Beter is ze aan de warme kant van de isolatie te leggen. Milieu Centraal adviseert drinkwaterleidingen niet te isoleren in verband met legionella. Ligt de zolder binnen de geïsoleerde schil, dan is bevriezen geen probleem.
Mag ik zelf de waterleiding naar zolder aanleggen?
Het Bbl vraagt dat de drinkwater- en warmwatervoorziening voldoet aan NEN 1006, en u bent achter de watermeter zelf verantwoordelijk voor de waterkwaliteit. Laat het daarom doen door een installateur die volgens die normen werkt en de leidingen afperst.
Hoe dik moet de afvoer naar zolder zijn?
Dat hangt af van de toestellen. Een toilet heeft meestal 110 of 90 mm nodig, een douche 40 of 50 mm en een wastafel 32 of 40 mm. De afvoer moet onder afschot naar de standleiding lopen.
Waarom wachten op warm water op zolder zo lang?
Omdat al het koude water in de leiding tussen ketel en kraan eerst weg moet. Hoe langer de leiding, hoe langer het duurt. Een kortere route of een warmwatertoestel dichter bij de badkamer helpt.
Bronnen
- Besluit bouwwerken leefomgeving, artikelen 3.109, 3.110, 3.112, 4.202, 4.203 en 4.205 (wetten.overheid.nl)
- Schoon drinkwater (Milieu Centraal)
- Bespaartips verwarming (Milieu Centraal)
Regels en subsidies veranderen. Controleer uw eigen situatie altijd in het Omgevingsloket, bij RVO of bij uw gemeente.
