In het kort
- Sinds 1 januari 2024 geldt de Omgevingswet, met het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) voor de bouwregels.
- Er zijn twee toetsen: de technische bouwactiviteit en de omgevingsplanactiviteit (het ruimtelijke deel).
- Wijzigt u de draagconstructie, dan is meestal een omgevingsvergunning nodig.
- Vergunningvrij is niet regelvrij: het werk moet altijd aan het Bbl voldoen.
- Bij een monument, VvE of huurwoning heeft u vaak extra toestemming nodig.
Wat veranderde er met de Omgevingswet?
Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Regels over bouwen, ruimte en milieu zijn toen samengevoegd. Het Bouwbesluit 2012 is vervangen door het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Het nieuwe Omgevingsloket is sindsdien de plek voor informatie, de Vergunningcheck en aanvragen.
Voor een verbouwing kijkt de wet naar twee soorten activiteiten. Elk heeft eigen regels.
Beide moeten in orde zijn. Het kan dus zijn dat het technische deel vergunningvrij is, maar het ruimtelijke deel niet, of andersom.
| Activiteit | Waar gaat het om | Waar staan de regels |
|---|---|---|
| Technische bouwactiviteit | Constructie, brandveiligheid, gezondheid, energie | Bbl, landelijk gelijk |
| Omgevingsplanactiviteit (ruimtelijk deel) | Uiterlijk, plaats, maat en gebruik | Bbl voor landelijk vergunningvrije gevallen, verder het omgevingsplan van uw gemeente |
Vliering of zolder inrichten: meestal vergunningvrij
Volgens artikel 2.27 van het Bbl is voor het technische deel geen vergunning nodig als u een bouwwerk gedeeltelijk vernieuwt of verandert en daarbij deze onderdelen niet wijzigen: de draagconstructie, de indeling in brandcompartimenten en de isolatie van de gevel.
Voor een vliering of zolder betekent dat in de praktijk:
| Werk | Vergunning technisch deel | Toelichting |
|---|---|---|
| Vloerplaten op de bestaande balklaag | Meestal niet | Draagconstructie wijzigt niet |
| Ophoogsysteem boven bestaande isolatie | Meestal niet | Draagconstructie wijzigt niet |
| Isolatie aan de binnenkant van het dak | Meestal niet | Wel aan het Bbl voldoen, ook voor brandveiligheid |
| Vlieringluik tussen bestaande balken | Meestal niet | Er wordt geen balk onderbroken |
| Luik of trapgat waarvoor een balk wordt doorgezaagd | Meestal wel | Draagconstructie wijzigt |
| Balken vervangen of een ligger toevoegen | Meestal wel | Draagconstructie wijzigt |
| Dragende wand op zolder weghalen | Wel | IPLO noemt dit als voorbeeld van vergunningplicht |
Tip van de specialist: Laat bij twijfel vooraf vastleggen of er aan balken wordt gezaagd, dan weet u of een vergunning speelt.
Constructieve wijzigingen: wanneer een vergunning
De draagconstructie is alles wat het gewicht van de woning naar de fundering brengt: balken, gordingen, dragende wanden en liggers. Wijzigt u daar iets aan, dan geldt de uitzondering van artikel 2.27 niet. IPLO geeft het voorbeeld van een dragende muur weghalen: dat is vergunningplichtig, omdat de draagconstructie verandert. Een melding met een kwaliteitsborger is bij verbouwen nog niet mogelijk.
Voor de aanvraag heeft u meestal tekeningen en een constructieve berekening nodig. Reken op een behandeltermijn voordat u mag beginnen. Start nooit met het werk voordat de vergunning er is.
Dakraam of dakkapel: de landelijke regels
Voor het technische deel zijn een dakkapel en een dakraam altijd vergunningvrij, ongeacht maat en plaats (artikel 2.27 lid 2 Bbl). Voor het ruimtelijke deel gelden de voorwaarden uit artikel 2.29 Bbl. Voldoet u daaraan, dan is het werk landelijk vergunningvrij en gaat dit voor op de regels van uw gemeente.
| Situatie | Voorwaarden om ruimtelijk vergunningvrij te zijn |
|---|---|
| Dakkapel in het achterdakvlak of een zijdakvlak dat niet naar openbaar gebied is gekeerd | Plat dak; niet hoger dan 1,75 m vanaf de voet; onderkant meer dan 0,5 m en minder dan 1 m boven de dakvoet; bovenkant meer dan 0,5 m onder de nok; zijkanten meer dan 0,5 m van de zijkanten van het dakvlak |
| Dakkapel in het voordakvlak of een zijdakvlak naar openbaar gebied | Afhankelijk van het omgevingsplan van uw gemeente; vaak is een vergunning nodig |
| Dakraam in het achterdakvlak, een niet naar openbaar gebied gekeerd zijdakvlak of een plat dak | Steekt niet meer dan 0,6 m uit buiten het dakvlak; zijkanten, onder- en bovenkant meer dan 0,5 m van de randen |
| Dakraam in een ander dakvlak, zoals aan de voorkant | Steekt niet uit buiten het dakvlak; zijkanten, onder- en bovenkant meer dan 0,5 m van de randen |
Tip van de specialist: Meet de afstanden vanaf de randen van het dakvlak voordat u een raam of dakkapel bestelt.
Monumenten en beschermde stads- en dorpsgezichten
Woont u in een rijksmonument, provinciaal of gemeentelijk monument, dan gelden strengere regels. Volgens IPLO is een dakkapel op, aan of bij een monument vergunningplichtig voor het ruimtelijke deel. Dat geldt ook voor een voorbeschermd monument.
Ligt uw woning in een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht, dan is een dakkapel in een zijdakvlak of in een achterdakvlak dat naar openbaar gebied is gekeerd vergunningplichtig.
Bij een monument kunnen ook binnen werkzaamheden vergunningplichtig zijn, bijvoorbeeld als historische balken of kapconstructies worden aangepast. Neem bij een monument altijd vooraf contact op met de gemeente.
Appartement met VvE of een huurwoning
Naast de overheid kan ook een eigenaar of vereniging toestemming moeten geven. Dat staat los van de omgevingsvergunning.
- VvE: het dak en de draagconstructie zijn in een appartementengebouw meestal gemeenschappelijk. Het modelreglement 2017 verbiedt op-, aan- of bijbouw zonder voorafgaande toestemming van de vergadering. Kijk in uw splitsingsakte en reglement wat voor uw gebouw geldt.
- Huurwoning: volgens de Rijksoverheid heeft u voor renovatie of verbouwing altijd toestemming van de verhuurder nodig. Kleine aanpassingen die u zonder hoge kosten kunt terugdraaien mogen zonder toestemming. De verhuurder moet binnen 8 weken op uw verzoek reageren.
- Leg toestemming altijd schriftelijk vast, met een korte omschrijving van het werk.
Vergunningvrij is niet regelvrij
Een bouwwerk moet altijd voldoen aan het Bbl, of het nu vergunningvrij, met een melding of met een vergunning wordt gebouwd. Dat staat in de artikelen 4.3 en 4.21 van de Omgevingswet. Bij verbouwen mag het kwaliteitsniveau niet lager worden dan het rechtens verkregen niveau: het niveau dat de woning legaal had direct voor de verbouwing.
Maakt u van de zolder een slaap- of werkkamer, let dan ook op deze eisen uit het Bbl:
- Hoogte: bij verbouwen ten minste 2,1 m boven de vloer voor een verblijfsruimte (art. 5.17 Bbl).
- Rookmelder: op elke bouwlaag met een verblijfsruimte (art. 3.117 Bbl).
- Constructie: de vloer moet het nieuwe gebruik kunnen dragen.
- Burenrecht uit het Burgerlijk Wetboek blijft gelden, bijvoorbeeld bij ramen dicht op de erfgrens.
Zo checkt u het in het Omgevingsloket
Met de Vergunningcheck in het Omgevingsloket ziet u of u een vergunning of melding nodig heeft. De check combineert vragen van het Rijk, de provincie, het waterschap en uw gemeente.
- Ga naar omgevingswet.overheid.nl en kies Vergunningcheck.
- Vul het adres van uw woning in.
- Kies de werkzaamheden, bijvoorbeeld een dakkapel plaatsen of de draagconstructie wijzigen.
- Beantwoord de vragen over maat, plaats en constructie.
- Lees de uitkomst: vergunningvrij, melding of vergunning. Bewaar de uitkomst als pdf.
- Twijfelt u over de uitkomst, bel dan uw gemeente voordat u begint.
Tip van de specialist: Bij een gratis inspectie geven wij aan of het werk de draagconstructie raakt, zodat u de check goed kunt invullen.
Veelgestelde vragen
Heb ik een vergunning nodig voor een vlieringvloer?
Meestal niet. Een vloer op de bestaande balklaag of op een ophoogsysteem wijzigt de draagconstructie niet. Worden er balken vervangen of doorgezaagd, dan is meestal wel een omgevingsvergunning nodig.
Is een dakkapel aan de achterkant altijd vergunningvrij?
Niet altijd. Hij moet voldoen aan de maten uit artikel 2.29 van het Bbl, zoals een plat dak en maximaal 1,75 m hoog. Bij een monument of in een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht kan alsnog een vergunning nodig zijn.
Mag ik een dakraam plaatsen zonder vergunning?
Voor het technische deel wel. Voor het ruimtelijke deel gelden voorwaarden: het raam moet onder meer meer dan 0,5 m van de randen van het dakvlak blijven. Aan de voorkant mag het raam niet uitsteken buiten het dakvlak.
Wat gebeurt er als ik zonder vergunning bouw?
De gemeente kan handhaven, bijvoorbeeld met een last onder dwangsom of een bevel om het werk terug te draaien. Ook bij verkoop van de woning kan het problemen geven. Doe daarom vooraf de Vergunningcheck.
Geldt het oude Bouwbesluit nog?
Nee. Sinds 1 januari 2024 is het Bouwbesluit 2012 vervangen door het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) onder de Omgevingswet. Aanvragen gaan via het nieuwe Omgevingsloket.
Bronnen
- De Omgevingswet (Rijksoverheid)
- Checken of vergunning nodig is voor (ver)bouwen (Rijksoverheid)
- Vergunning of melding bij de technische bouwactiviteit (IPLO)
- Vergunningvrije dakkapellen (IPLO)
- Verbouwen van een bouwwerk: dit houdt het in (IPLO)
- Besluit bouwwerken leefomgeving, tekst bij inwerkingtreding op 1 januari 2024 (IPLO)
- Vergunningcheck in het Omgevingsloket (IPLO)
- Vergunningcheck (Omgevingsloket)
- Mag ik mijn huurwoning verbouwen of renoveren? (Rijksoverheid)
- Modelreglement bij splitsing in appartementsrechten 2017 (VvE Belang)
Regels en subsidies veranderen. Controleer uw eigen situatie altijd in het Omgevingsloket of bij RVO.
