Zolder verbouwen in een oud huis (voor 1940)

Wat u op een vooroorlogse zolder tegenkomt

Huizen van voor 1940 zijn met de hand gebouwd, met hout dat toen anders werd gezaagd en gedroogd dan nu. Dat ziet u terug op zolder. Een paar dingen die we vaak tegenkomen:

• Een gordingenkap: zware horizontale balken, de gordingen, die op de kopgevels of op spanten rusten. Daarop liggen het dakbeschot en de pannen, soms zonder sporen.
• Houten dakbeschot van planken, vaak donker verkleurd en soms met oude lekplekken.
• Een balklaag van zware houten balken met de koppen ingemetseld in de muur.
• Scheve vloeren en muren die niet haaks op elkaar staan, door zetting en doorbuiging in de loop van de tijd.
• Schoorsteenkanalen die door de zolder lopen, soms nog in gebruik, soms dichtgezet.
• Oude leidingen en elektra, uit verschillende periodes door elkaar.

Het hout: eerst kijken, dan bouwen

Het belangrijkste werk in een oud huis gebeurt voordat er iets wordt gebouwd. Kijk naar de gordingen, het beschot, de balken en vooral naar de plekken waar hout de muur raakt. Een balkkop die al decennia in een vochtige muur zit, kan van binnen zacht zijn terwijl hij aan de buitenkant gezond lijkt. Prik met een priem of schroevendraaier: gaat die zonder moeite een centimeter het hout in, dan is er rot.

Let ook op kleine ronde gaatjes met fijn boormeel eronder. Dat kan houtworm zijn. Grotere ovale gaten en grof boormeel kunnen wijzen op boktor, die meer schade aan de constructie doet. Herkennen en behandelen staat in houtworm en boktor in balken. Is er aantasting, dan gaat de behandeling vóór het isoleren en afwerken, want daarna kunt u er niet meer bij.

Moet er een balk of gording worden vervangen of versterkt, dan wijzigt de draagconstructie. Daar hoort een berekening van een constructeur bij, en in de regel ook een omgevingsvergunning.

Oude leidingen en elektra

In oude huizen zijn leidingen in de loop van een eeuw vaak drie of vier keer aangepast. Op zolder liggen dan nog stukken die nergens meer heen gaan, naast leidingen die nog in gebruik zijn. Laat voor het slopen uitzoeken wat wat is.

Water: volgens de Rijksoverheid zijn loden leidingen sinds 1960 verboden en kunnen ze in woningen van voor 1960 nog in gebruik zijn. Zie loden leidingen opsporen en vervangen. Komt er een badkamer of toilet op zolder, dan is dat hét moment om de route van de meter naar boven te vernieuwen.

Elektra: oude installaties hebben soms nog draden met een stoffen of rubberen omhulsel, groepen zonder aardlekschakelaar of geen randaarde op de stopcontacten. Een zolderkamer op zo'n installatie aansluiten is niet verstandig. Vaak is een nieuwe groep vanaf een vernieuwde groepenkast nodig. Klusbedrijf Netjes, waar De Vliering Specialist onder valt, doet ook elektra en loodgieterswerk, zodat dat in dezelfde verbouwing mee kan.

Is uw huis een monument of ligt het in een beschermd gezicht?

Veel vooroorlogse woningen staan in een beschermd stads- of dorpsgezicht, en een deel is rijks- of gemeentelijk monument. Dat verandert wat u mag. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed schrijft dat bij gebouwde monumenten altijd de hele onroerende zaak is beschermd, van buiten én van binnen, en dat u voor iedere wijziging aan een beschermd monument over het algemeen een omgevingsvergunning nodig heeft. Zie wat moet ik weten als rijksmonumenteigenaar.

Voor een zolder betekent dat: ook isoleren, balken aanpassen of een dakraam plaatsen kan vergunningplichtig zijn. Gewoon onderhoud waarbij kleur, materiaal, detail en vorm hetzelfde blijven, kan vaak zonder vergunning. In een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht gelden voor een dakkapel in een zijdakvlak of een naar openbaar gebied gekeerd achterdakvlak strengere regels.

Of uw woning een rijksmonument is, ziet u in het Rijksmonumentenregister. Voor een gemeentelijk monument of een beschermd gezicht kijkt u in het omgevingsplan via Regels op de kaart of vraagt u het de gemeente. De uitleg per situatie staat op de regelpagina monument en beschermd stadsgezicht.

Rechtens verkregen niveau: niet slechter dan het was

Een oud huis hoeft na een verbouwing niet te voldoen aan alle eisen voor nieuwbouw. Bij verbouwen geldt het rechtens verkregen niveau: de kwaliteit mag na de verbouwing niet lager zijn dan daarvoor, met het niveau voor bestaande bouw als ondergrens. IPLO legt dat uit op de pagina over het rechtens verkregen niveau bij verbouw.

Voor een paar onderwerpen noemt het Bbl bij verbouwen een eigen getal. Voor een verblijfsruimte is de minimale hoogte 2,1 m. En wie de isolatielaag van een dak vernieuwt of vervangt, moet volgens IPLO uitkomen op een warmteweerstand van minstens 2,1 m²·K/W, of het rechtens verkregen niveau als dat hoger is. Milieu Centraal adviseert met Rd 3,8 of meer een stuk beter te isoleren.

Isoleren zonder het oude hout te laten rotten

Een oud dak is gebouwd om te ademen. Vocht dat in het hout komt, droogt weer uit door de kieren tussen de pannen en het beschot. Wie zo'n dak dichtmaakt zonder na te denken, kan het hout juist laten rotten. Milieu Centraal waarschuwt in de uitleg over dakisolatie dat hout dat opgesloten zit tussen twee dampremmende lagen te vochtig kan worden en kan gaan rotten.

In de praktijk betekent dat: aan de warme kant, dus binnen, een dampremmende laag met goed afgeplakte naden. Aan de koude kant moet vocht juist weg kunnen. Ligt er onder de pannen al een oude dampdichte laag, of zit er bitumen op het beschot, dan kiest u voor een andere opbouw. Bij gordingenkappen zonder sporen is er weinig ruimte tussen de gordingen; dan wordt vaak een regelwerk tegen het beschot gezet om ruimte voor isolatie te maken. Meer daarover in schuin dak isoleren in een oud huis.

Scheve muren, scheve vloeren en het karakter

In een oud huis is niets recht. Dat is mooi, maar het maakt afbouwen meer werk. Een scheidingswand of kastwand wordt dan waterpas gezet, en de aansluiting op de scheve muur wordt per plek op maat gemaakt. Een vloer die een paar centimeter afloopt, wordt eerst recht gezet; hoe dat gaat, leest u in scheve zoldervloer recht maken.

Niet alles hoeft weg. Oude gordingen, een stuk gemetselde schoorsteen of de oude planken van het beschot kunnen zichtbaar blijven en de zolder juist zijn karakter geven. Bespreek vooraf wat blijft en wat wordt afgewerkt, want dat bepaalt de opbouw van isolatie en wanden.

Asbest uit eerdere opknapbeurten

Veel oude huizen zijn in de loop van de vorige eeuw een of meer keren opgeknapt. Van zulke opknapbeurten stammen soms platen rond een schoorsteen, oude vloerbedekking of beplating tegen het dakbeschot. De Rijksoverheid noemt materialen die voor 1994 zijn gemaakt als mogelijke bron van asbest. Twijfelt u, laat het dan eerst onderzoeken voordat er wordt gesloopt. Wat er dan moet gebeuren, leest u op de regelpagina asbest bij verbouwen.

Bij een inspectie in een oud huis kijken wij eerst naar de kap, de balken en de aansluitingen op de muren voordat we een vaste prijs geven voor de zolderverbouwing. Zo staan de verrassingen in de offerte en niet halverwege de verbouwing.

Veelgestelde vragen

Mohamed, De Vliering SpecialistWij bouwen, isoleren en werken vlieringen en zolders af in 8 provincies, met een vaste prijs vooraf en 10 jaar garantie. Vragen over dit onderwerp? Bel 06 34 459 247.