Verlichting op zolder ontwerpen onder een schuin dak

Begin bij het daglicht

Het lichtplan begint overdag. Een dakraam laat veel licht binnen, maar dat licht valt in een vlek op de vloer en laat de hoeken onder het schuine dak donker. Kijk waar het daglicht valt en waar niet, en leg daar de kunstverlichting op aan. Wie nog een dakraam moet laten plaatsen, kan de plek kiezen met het lichtplan in de hand; zie dakraam plaatsen op zolder.

Voor een slaapkamer op een voormalige bergzolder noemt het IPLO-infoblad Bbl en woning als ondergrens 0,5 m² equivalente daglichtoppervlakte. Dat is een minimum. Voor een kamer waar u werkt, leest of zich aankleedt, wilt u ruim meer. Voor het plaatsen van een dakraam gelden landelijke regels voor de afstand tot de randen van het dakvlak; die staan bij IPLO over dakramen.

Drie lagen licht per kamer

Een zolderkamer heeft licht nodig op drie hoogtes. Algemeen licht om in te lopen en op te ruimen. Taaklicht op de plek waar u leest, werkt of zich opmaakt. En sfeerlicht langs de lage delen, zodat het schuine dak 's avonds niet als een donker gat boven u hangt. Per kamertype ligt het accent anders.

Spots in het schuine dak zonder lekken

Inbouwspots in een schuine wand zien er strak uit, maar onder een geïsoleerd dak zit de dampremmende laag direct achter de gipsplaat. Elk gat voor een spot is een gat in die laag, en daar trekt vochtige lucht naar de koude kant van de isolatie. Dat geeft op termijn condens en schimmel achter de afwerking.

De nette oplossing is een installatiezone: een extra laag regels van een paar centimeter dik onder de dampremmer, waarin de kabels en de inbouwdozen voor de spots liggen. De dampremmer blijft dan heel. Kan dat niet, dan zijn opbouwspots, een rail of lampen aan de gordingen een goed alternatief.

Richt spots in een schuine wand niet recht naar beneden, maar iets naar de wand of de vloer waar het licht nodig is. Een spot die schuin in uw ogen schijnt als u in bed ligt, is een veelgemaakte fout. Leg de spots in één rij evenwijdig aan de nok, dan ontstaat een rustig lijnenspel.

Licht tegen het schuine dak

Licht dat omhoog tegen een licht geschilderd schuin dak schijnt, wordt teruggekaatst en verspreidt zich zacht door de kamer. Dat maakt een zolder ruimer dan een paar felle spots. Een uplighter op de vloer, wandlampen die naar boven stralen of een ledstrip op de bovenkant van een gording werken daarvoor goed.

Langs het knieschot geeft een ledstrip achter een plint of onder een plank een zachte lijn licht op de laagste plek van de kamer. In de nok kan een lijnlamp de lengte van de kamer benadrukken. Kies voor wonen en slapen warm wit licht van ongeveer 2700 K, en kies dimbare armaturen met een dimmer die bij de lamp past.

Schakelaars waar u ze zoekt

Op zolder komt u binnen via de trap. De eerste schakelaar hoort dus onder aan de trap, met een tweede boven, zodat u nooit in het donker naar boven of beneden loopt. Dat heet een wisselschakeling. Een trap zonder licht is op zolder een van de grootste valrisico's.

Zet de schakelaars in de kamer op de plek waar u staat, aan de kant van de stahoogte bij de deur. Niet op een schuine wand, want daar kunt u er staand niet goed bij. Bij het bed hoort een schakelaar voor het algemene licht, zodat u niet in het donker naar de deur hoeft.

• Onder en boven aan de trap: wisselschakeling voor het traplicht.
• Bij de deur van elke kamer: algemeen licht, op stahoogte.
• Bij het bed: schakelaar voor het algemene licht en de leeslamp.
• In knieschotkasten: een lampje met deurcontact of bewegingssensor.
• In de technische ruimte: een eigen lichtpunt voor de monteur.

Bedrading, groepen en de installateur

Verlichting op zolder hangt aan de elektrische installatie, en die moet volgens het IPLO-infoblad voldoen aan NEN 1010. Laat een erkend installateur de groep voor de zolder aanleggen en controleer of er een aardlekschakelaar op zit. Kabels horen in buizen of goedgekeurde kabelgoten, niet los onder de isolatie of geklemd tussen spant en plaat.

Leg bij de ruwbouw meer dozen en leidingen aan dan u nu denkt nodig te hebben. Een loze leiding naar de nok of naar het knieschot kost tijdens de verbouwing bijna niets en voorkomt later hak- en breekwerk in een afgewerkte wand. Hoeveel groepen en stopcontacten een zolder nodig heeft, staat in elektra op zolder.

Bij een zolderverbouwing leggen wij de elektra aan tijdens de afbouw, voor de wanden en het plafond dicht gaan. Dan komen de dozen precies waar het lichtplan ze nodig heeft.

Wat we in lichtplannen vaak zien misgaan

De meeste fouten in een zolderlichtplan ontstaan doordat het licht pas wordt bedacht als de wanden al dicht zijn. Dan blijft er weinig over dan een plafondlamp in de nok en een staande lamp in de hoek. Deze punten komen we het vaakst tegen:

• Eén lamp in de nok voor de hele kamer: fel in het midden, donker onder het schuin.
• Spots recht boven het bed, waardoor u liggend in het licht kijkt.
• Geen schakelaar boven aan de trap, zodat u in het donker naar beneden loopt.
• Leeslampen aan een schuine wand die bij het rechtop zitten in de weg hangen.
• Een ledstrip zonder afdekprofiel, waardoor u losse lichtpuntjes ziet in plaats van een lijn.
• Te weinig loze leidingen, zodat later elke extra lamp een opbouwkabel wordt.

Rookmelder en badkamer: twee aandachtspunten

De rookmelder en de lampen moeten elkaar niet in de weg zitten. De Rijksoverheid adviseert een rookmelder aan het plafond te hangen, minstens 50 cm van een wand of hoek en minstens 30 cm van een lamp. Plan de plek van de rookmelder daarom mee in het lichtplan, en zet er geen spot naast.

In een zolderbadkamer gelden voor elektra de zones uit NEN 1010. Dicht bij de douche of het bad zijn schakelaars en wandcontactdozen niet toegestaan, en verlichting heeft daar een passende spatwaterklasse nodig. Laat de installateur de plek van elke spot en elke spiegellamp controleren. Meer over regels rond de rookmelder staat in rookmelder op zolder.

Veelgestelde vragen

Mohamed, De Vliering SpecialistWij bouwen, isoleren en werken vlieringen en zolders af in 8 provincies, met een vaste prijs vooraf en 10 jaar garantie. Vragen over dit onderwerp? Bel 06 34 459 247.